PrEP แบบ on-demand (2-1-1)

PrEP แบบ on-demand หรือสูตร 2-1-1 คือการกิน PrEP เฉพาะช่วงที่มีเพศสัมพันธ์ เรียนรู้วิธีกิน ใครเหมาะและไม่เหมาะ ประสิทธิภาพ และข้อควรระวัง

PrEP แบบ on-demand คืออะไร

PrEP แบบ on-demand หรือที่เรียกว่าแบบเฉพาะช่วง (event-driven) คือการกิน PrEP เฉพาะช่วงที่คาดว่าจะมีเพศสัมพันธ์ แทนการกินทุกวัน

ต่างจากแบบกินทุกวัน

แทนที่จะกินยาทุกวันตลอดเวลา แบบ on-demand จะกินยาเป็นชุดรอบ ๆ ช่วงที่มีความเสี่ยง โดยมีสูตรการกินที่ชัดเจนเรียกว่า 2-1-1

เหมาะกับบางกลุ่ม

แบบ on-demand เหมาะกับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อยและสามารถวางแผนล่วงหน้าได้ อย่างไรก็ตาม มีข้อจำกัดเรื่องกลุ่มที่ใช้ได้ ดูภาพรวม PrEP ทั้งหมดที่ PrEP คืออะไร

สูตร 2-1-1 คืออะไร

สูตร 2-1-1 เป็นวิธีกิน PrEP แบบ on-demand ที่ได้รับการยอมรับ ประกอบด้วย 3 ช่วงเวลา

วิธีกินสำหรับหนึ่งครั้ง

• 2 เม็ด ก่อนมีเพศสัมพันธ์ 2 ถึง 24 ชั่วโมง
• 1 เม็ด เมื่อครบ 24 ชั่วโมงหลังโดสแรก
• 1 เม็ด เมื่อครบ 24 ชั่วโมงหลังโดสที่สอง

รวมทั้งหมด 4 เม็ดต่อหนึ่งครั้ง โดยแต่ละโดสควรห่างกันประมาณ 24 ชั่วโมง

โดสก่อนมีเพศสัมพันธ์สำคัญที่สุด

โดส 2 เม็ดก่อนมีเพศสัมพันธ์เป็นส่วนที่สำคัญที่สุดต่อการป้องกัน จึงควรวางแผนให้กินก่อนอย่างน้อย 2 ชั่วโมง เพื่อให้ยามีระดับเพียงพอ

จำง่าย ๆ ว่า 2-1-1

ตัวเลข 2-1-1 ช่วยให้จำง่าย คือ 2 เม็ดก่อน แล้ว 1 เม็ด และอีก 1 เม็ด การจำรูปแบบนี้ช่วยให้กินได้ถูกต้องในแต่ละครั้ง

ถ้ามีเพศสัมพันธ์หลายวัน

หากมีเพศสัมพันธ์ต่อเนื่องหลายวัน สูตรการกินจะปรับเล็กน้อย

กินต่อเนื่องจนครบ

หากมีเพศสัมพันธ์หลายครั้งในช่วงหลายวัน ให้กินยา วันละ 1 เม็ดต่อไปทุกวัน ตราบที่ยังมีเพศสัมพันธ์ และกินต่ออีก 2 วันหลังครั้งสุดท้าย

ไม่ต้องเริ่มนับใหม่

ไม่จำเป็นต้องเริ่มสูตร 2 เม็ดใหม่ทุกครั้งหากยังกินต่อเนื่องอยู่ เพียงกินวันละเม็ดจนครบ 2 วันหลังมีเพศสัมพันธ์ครั้งสุดท้าย การเข้าใจจุดนี้ช่วยให้ใช้ได้ถูกต้อง

ตัวอย่างการกิน

เช่น หากมีเพศสัมพันธ์วันศุกร์ ให้กิน 2 เม็ดก่อนอย่างน้อย 2 ชั่วโมง แล้วกิน 1 เม็ดในวันเสาร์และอีก 1 เม็ดในวันอาทิตย์ หากมีเพศสัมพันธ์ต่อในวันเสาร์ด้วย ก็กินวันละเม็ดต่อจนครบ 2 วันหลังครั้งสุดท้าย

ได้ผลแค่ไหน

PrEP แบบ on-demand มีหลักฐานว่าได้ผลดีในกลุ่มที่ศึกษา

หลักฐานจากการวิจัย

การศึกษา IPERGAY ในกลุ่มชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายพบว่า สูตร 2-1-1 ลดความเสี่ยงในการติด HIV ได้อย่างมีนัยสำคัญ องค์การอนามัยโลก (WHO) จึงรับรองเป็นทางเลือกหนึ่งของ PrEP

ขึ้นกับการกินให้ถูกต้อง

เช่นเดียวกับแบบกินทุกวัน ประสิทธิภาพของ on-demand ขึ้นกับการกินตามสูตรอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะโดสก่อนมีเพศสัมพันธ์ หากทำถูกต้อง ก็ให้การป้องกันที่ดี

เหมาะกับใคร

แบบ on-demand เหมาะกับบางกลุ่มมากกว่ากลุ่มอื่น

เหมาะกับผู้ที่

• เป็น ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีข้อมูลรองรับชัดเจน
• มีเพศสัมพันธ์ ไม่บ่อยหรือคาดการณ์ล่วงหน้าได้
• ไม่สะดวกหรือไม่อยากกินยาทุกวัน
• มีช่วงที่ไม่ได้มีเพศสัมพันธ์เป็นระยะ

ต้องวางแผนได้

เนื่องจากโดสก่อนมีเพศสัมพันธ์สำคัญมาก ผู้ที่ใช้ on-demand ควรสามารถวางแผนหรือคาดเวลามีเพศสัมพันธ์ล่วงหน้าได้ ดูว่าใครเหมาะกับ PrEP ที่ ใครควรใช้ PrEP

ใครไม่ควรใช้แบบ on-demand

สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ แบบ on-demand ไม่เหมาะกับทุกคน และบางกลุ่มควรใช้แบบกินทุกวันแทน

ยังไม่แนะนำสำหรับ

• ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด รวมถึงผู้หญิง เพราะยังไม่มีข้อมูลยืนยันว่าสูตร 2-1-1 ได้ผล การกินทุกวันเป็นวิธีเดียวที่พิสูจน์แล้วสำหรับกลุ่มนี้
• ผู้ที่ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี เพราะการหยุดยาเป็นช่วง ๆ อาจกระทบต่อตับ
• ผู้ที่ใช้ยาแบบฉีดร่วมกัน เพราะยังไม่มีข้อมูลรองรับ

ปรึกษาก่อนเสมอ

หากคุณอยู่ในกลุ่มเหล่านี้หรือไม่แน่ใจ ควรปรึกษาผู้ให้บริการก่อน ซึ่งจะช่วยแนะนำว่าแบบกินทุกวันหรือแบบอื่นเหมาะกับคุณมากกว่า

ความปลอดภัยมาก่อน

การรู้ว่ากลุ่มใดไม่ควรใช้ on-demand สำคัญพอ ๆ กับการรู้วิธีกิน เพราะการใช้ผิดกลุ่มอาจทำให้การป้องกันไม่เพียงพอ การปรึกษาผู้ให้บริการช่วยให้เลือกได้อย่างปลอดภัย

ข้อดีเทียบกับแบบทุกวัน

แบบ on-demand มีข้อดีบางอย่างเมื่อเทียบกับแบบกินทุกวัน สำหรับผู้ที่เหมาะสม

ข้อดี

• ใช้ยาน้อยลง สำหรับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อย
• ยืดหยุ่น เหมาะกับไลฟ์สไตล์ที่มีเพศสัมพันธ์เป็นครั้งคราว
• ลดภาระการกินยาทุกวัน

แต่ต้องแลกกับการวางแผน

ข้อดีเหล่านี้มาพร้อมกับความจำเป็นในการวางแผนและกินตามสูตรอย่างเคร่งครัด สำหรับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์บ่อยหรือคาดเวลาไม่ได้ แบบกินทุกวันอาจสะดวกและมั่นใจกว่า

เลือกให้เหมาะกับชีวิต

การเลือกระหว่างแบบ on-demand กับแบบกินทุกวันขึ้นกับรูปแบบชีวิตและความเสี่ยงของแต่ละคน ไม่มีแบบไหนดีกว่าโดยรวม มีแต่แบบที่เหมาะกับคุณมากกว่า

ข้อควรระวังและข้อจำกัด

มีข้อควรระวังสำคัญที่ควรรู้ก่อนเลือกแบบ on-demand

ข้อจำกัดที่ควรรู้

• ใช้ได้กับยาบางสูตรเท่านั้น สูตร 2-1-1 มีหลักฐานเฉพาะกับยาต้านไวรัสบางชนิด ไม่ใช่ทุกชนิด และไม่ใช่แบบฉีด
• ต้องกินตามสูตรอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะโดสก่อนมีเพศสัมพันธ์
• ต้องวางแผนล่วงหน้าได้ หากมีเพศสัมพันธ์แบบไม่คาดคิด อาจไม่ทันได้ป้องกัน

เมื่อไม่แน่ใจ ให้ปรึกษา

หากไม่แน่ใจว่าแบบ on-demand เหมาะกับคุณหรือไม่ ควรปรึกษาผู้ให้บริการ ซึ่งจะช่วยเลือกวิธีที่ปลอดภัยและเหมาะสมที่สุด

ถามได้เสมอ

หากมีคำถามเกี่ยวกับสูตร on-demand เวลากินยา หรือความเหมาะสม อย่าลังเลที่จะถามผู้ให้บริการ การเข้าใจให้ชัดก่อนใช้ช่วยให้ป้องกันได้อย่างมั่นใจ

on-demand ไม่ป้องกันโรคอื่น

เช่นเดียวกับ PrEP ทุกแบบ on-demand ป้องกันเฉพาะ HIV เท่านั้น

ไม่ครอบคลุมโรคอื่น

แบบ on-demand ไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่น ซิฟิลิส หนองใน หรือการตั้งครรภ์ เช่นเดียวกับ PrEP แบบกินทุกวัน

ใช้ร่วมกับถุงยาง

การใช้ ถุงยางอนามัย ร่วมด้วยช่วยป้องกันโรคอื่นและการตั้งครรภ์ และการตรวจสุขภาพทางเพศเป็นประจำก็สำคัญ ทำให้การป้องกันครอบคลุมยิ่งขึ้น

ปรึกษาก่อนเริ่ม

ก่อนเริ่มใช้ PrEP แบบ on-demand ควรปรึกษาผู้ให้บริการเพื่อความปลอดภัยและได้ผล

ก่อนเริ่ม

• ต้องตรวจ HIV ก่อน และผลต้องเป็นลบ
• ผู้ให้บริการจะประเมินว่าแบบ on-demand เหมาะกับคุณหรือควรใช้แบบอื่น
• มีการตรวจสุขภาพพื้นฐานและวางแผนการติดตาม

รับคำแนะนำที่ถูกต้อง

เพราะสูตร on-demand มีรายละเอียดและข้อจำกัดเฉพาะ การได้รับคำแนะนำจากผู้ให้บริการช่วยให้ใช้ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย ดูวิธีรับ PrEP ที่ PrEP หาได้ที่ไหน และราคาเท่าไหร่

สรุป

PrEP แบบ on-demand หรือสูตร 2-1-1 คือการกิน PrEP เฉพาะช่วงที่มีเพศสัมพันธ์ โดยกิน 2 เม็ดก่อน 2 ถึง 24 ชั่วโมง แล้วอีก 1 เม็ดที่ 24 ชั่วโมง และ 1 เม็ดที่ 48 ชั่วโมง เป็นทางเลือกที่มีหลักฐานรองรับในกลุ่มชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย

แบบ on-demand เหมาะกับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ไม่บ่อยและวางแผนได้ แต่ยังไม่แนะนำสำหรับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด ผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบี และบางกลุ่ม จึงควรปรึกษาผู้ให้บริการก่อน และเช่นเดียวกับ PrEP ทุกแบบ ควรใช้ถุงยางร่วมเพื่อป้องกันโรคอื่น

หากสนใจ PrEP แบบ on-demand หรือต้องการเริ่ม ค้นหาและจองคลินิกได้ที่ Love2Test